NFTs: Επένδυση ή καλλιτεχνικό φαινόμενο;

Το ερώτημα μοιάζει διχαστικό, αλλά στην πράξη τα NFTs υπάρχουν ακριβώς πάνω στη ρωγμή ανάμεσα σε δύο κόσμους: την αγορά (επένδυση/κερδοσκοπία) και την τέχνη (νόημα/αισθητική/θεσμοί). Γι’ αυτό και άλλοτε παρουσιάζονται ως «νέο χρηματιστήριο εικόνων» κι άλλοτε ως μια ιστορική καμπή για το πώς ορίζεται η ιδιοκτησία στο ψηφιακό.

Τι είναι αυτό που αγοράζουμε πραγματικά;

Το NFT δεν είναι «η εικόνα». Είναι ένα ψηφιακό πιστοποιητικό που δείχνει ότι ένα συγκεκριμένο πορτοφόλι κατέχει ένα συγκεκριμένο token σε ένα blockchain. Αυτό μπορεί να συνδέεται με ένα έργο (εικόνα, βίντεο, μουσική), με δικαιώματα χρήσης, με πρόσβαση σε κοινότητα, με εισιτήρια, με membership, ή και με τίποτα περισσότερο από μια εγγραφή. Εκεί αρχίζει και η σύγχυση:

• Στην τέχνη, η «αξία» έχει να κάνει με πλαίσιο, αφήγηση, δημιουργό, θεσμό, ιστορία.
• Στην επένδυση, η «αξία» έχει να κάνει με ρευστότητα, ζήτηση, προσδοκία, ρίσκο.

Και τα NFTs έκαναν κάτι πρωτοφανές: έβαλαν αυτά τα δύο στο ίδιο δωμάτιο, με μικρόφωνο τα social media.

Η πλευρά της «επένδυσης»: γιατί φούντωσε και γιατί ξεφούσκωσε

Η «έκρηξη» των NFTs δεν ήταν μόνο αισθητικό φαινόμενο. Ήταν αγορά: εύκολο onboarding, community hype celebrities, και κυρίως η υπόσχεση ότι «θα πουλήσεις ακριβότερα στον επόμενο». Όμως, όταν η αξία στηρίζεται υπερβολικά στην προσδοκία, γίνεται εύθραυστη.

Γι’ αυτό και μετά το peak, τα δεδομένα έδειξαν έντονη κάμψη: αναφορές για το 2025 μιλούν για σημαντική πτώση σε συνολικούς όγκους/πωλήσεις σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά.

Παράλληλα, μεγάλες εταιρικές πρωτοβουλίες έκαναν πίσω: χαρακτηριστικό παράδειγμα το κλείσιμο του NFT marketplace της LG (LG Art Lab) μέσα στο 2025.

Αυτό δεν σημαίνει ότι «πέθαναν». Σημαίνει ότι η αγορά τιμώρησε τη φούσκα και κράτησε μόνο ό,τι είχε πραγματική χρήση, κοινότητα, ή πολιτισμικό βάρος.

Νομικό/ηθικό: όταν το NFT μοιάζει με “επενδυτικό προϊόν”

Ένα μεγάλο κομμάτι της συζήτησης είναι το εξής: Πότε ένα NFT είναι έργο/συλλεκτικό και πότε μοιάζει με επένδυση που υπόσχεται κέρδος; Εκεί μπαίνουν οι ρυθμιστικές αρχές. Στις ΗΠΑ, η SEC έχει κινηθεί εναντίον projects που παρουσίασαν NFTs με τρόπο που η αρχή θεώρησε «μη εγγεγραμμένη προσφορά τίτλων», όπως οι υποθέσεις Impact Theory και Stoner Cats.

Στην Ευρώπη, το MiCA έβαλε ενιαίο πλαίσιο για crypto-assets και υπηρεσίες, και υπάρχει ειδική συζήτηση/παρακολούθηση για το πώς θα αντιμετωπιστούν τα NFTs ρυθμιστικά. Με απλά λόγια όσο περισσότερο ένα NFT «πωλείται » σαν επενδυτική υπόσχεση, τόσο περισσότερο προσελκύει ρυθμιστικό βλέμμα.

Η πλευρά του «καλλιτεχνικού φαινομένου»: τι άλλαξε πραγματικά

Αν αφαιρέσεις τη φούσκα, τι μένει; Μένουν 3 πολιτισμικές αλλαγές που δεν είναι αμελητέες:

1) Νέο μοντέλο προέλευσης και αυθεντικότητας στο ψηφιακό. Για πρώτη φορά, το digital art απέκτησε μια κοινά αποδεκτή υποδομή που επιτρέπει:

• δημόσια «προέλευση» (provenance)
• μεταπώληση
• πιθανές ρήτρες δημιουργού (royalties, έστω κι αν εφαρμόζονται διαφορετικά ανά πλατφόρμα)

Αυτό δεν λύνει όλα τα θέματα (π.χ. το NFT μπορεί να δείχνει σε link που αύριο σπάει), αλλά έβαλε το πρόβλημα της ψηφιακής ιδιοκτησίας στο κέντρο.

2) Θεσμική αποδοχή του digital ως «σοβαρού μέσου».

Ανεξάρτητα από NFTs, το digital art δείχνει να ενσωματώνεται πιο σταθερά στο συλλεκτικό τοπίο: το Art Basel/UBS Survey έχει καταγράψει υψηλό ποσοστό συλλεκτών που αγόρασαν digital έργα τα τελευταία χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι η “ψηφιακή αισθητική” δεν είναι πια παράρτημα, είναι πεδίο.

3) Μουσεία/ιδρύματα πειραματίζονται με NFTs ως «ψηφιακά δικαιώματα»

Κάποια μουσεία και ιδρύματα δοκίμασαν NFTs ως τρόπο των  monetization ψηφιακών αναπαραγωγών ή ως νέα σχέση με κοινά/δωρητές. Δεν είναι καθολικό, ούτε πάντα επιτυχημένο, αλλά αποτελεί ένδειξη ότι το NFT πέρασε (έστω ως πείραμα) στο θεσμικό λεξιλόγιο.

Ο πυρήνας της έντασης: αγορά vs νόημα

Τα NFTs έφεραν στην επιφάνεια μια παλιά αλήθεια της τέχνης: η τέχνη πάντα είχε αγορά. Η διαφορά είναι ότι εδώ η αγορά έγινε δημόσιο reality show.

• Όταν το NFT λειτουργεί ως membership (πρόσβαση, κοινότητα, συμμετοχή σε πρότζεκτ), πλησιάζει περισσότερο σε πολιτισμικό φαινόμενο.
• Όταν λειτουργεί ως “flip” (αγοράζω-πουλάω), είναι πιο κοντά σε κερδοσκοπικό προϊόν.
• Όταν λειτουργεί ως καλλιτεχνικό concept (π.χ. έργο που σχολιάζει ιδιοκτησία/σπανιότητα/διανομή), τότε γίνεται πραγματικά ενδιαφέρον.

Άρα τι είναι τελικά;

Και τα δύο, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο, όχι πάντα, όχι για όλους.

• Ως επένδυση, τα NFTs είναι υψηλού ρίσκου, επηρεάζονται από κύκλους hype/crypto, και πλέον βρίσκονται σε πιο «σκληρό» περιβάλλον (αγορά + ρυθμιστές + κόπωση κοινού).
•  
• Ως καλλιτεχνικό φαινόμενο, άνοιξαν μια μηχανική συζήτηση για την ψηφιακή ιδιοκτησία, την προέλευση, τη συλλογή και τη θεσμική αποδοχή του digital.

Τα NFTs δεν είναι “το μέλλον της τέχνης”, αλλά ήταν μια βίαιη επιτάχυνση του μέλλοντος της ψηφιακής ιδιοκτησίας. Και η τέχνη (όπως πάντα) ήταν το πεδίο όπου αυτή η αλλαγή φάνηκε πρώτη, πιο έντονα, και πιο αμφιλεγόμενα.

Γράφει η ΑΛΕΠΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΕΛΑ