Το σκυλί έγινε “παιδί” και το παιδί έγινε βάρος: Κάτι δεν πάει καλά με τη σύγχρονη ενηλικίωση

Κάποτε ένα νέο ζευγάρι έφτιαχνε σπίτι και, αργά ή γρήγορα, ερχόταν αντιμέτωπο με τη μεγάλη ερώτηση: «Θα κάνουμε οικογένεια;». Σήμερα η ερώτηση αυτή μοιάζει σχεδόν παλιομοδίτικη. Στη θέση της εμφανίστηκε μια διαφορετική πραγματικότητα. Ζευγάρια συζούν για χρόνια, ταξιδεύουν, χτίζουν καριέρες, αγοράζουν σπίτι, οργανώνουν τη ζωή τους μέχρι τελευταίας λεπτομέρειας και κάποια στιγμή αποκτούν… έναν σκύλο.

Και φυσικά δεν υπάρχει τίποτα παράξενο στο να έχει κανείς σκύλο. Ή γάτα. Ή οποιοδήποτε κατοικίδιο. Το παράξενο αρχίζει όταν το ζώο παύει να αντιμετωπίζεται ως ένα αγαπημένο μέλος της οικογένειας και μετατρέπεται κυριολεκτικά σε υποκατάστατο παιδιού.

Τότε εμφανίζονται οι «μαμάδες σκύλων» και οι «μπαμπάδες γάτας». Τα γενέθλια με τούρτες και κεράκια. Τα καρότσια βόλτας. Τα ρουχαλάκια για κάθε εποχή. Τα χριστουγεννιάτικα δώρα κάτω από το δέντρο. Οι φωτογραφίσεις γενεθλίων. Οι αναρτήσεις που αναφέρονται στο ζώο ως «το παιδί μας». Και κάπου ανάμεσα σε ένα pet birthday party και μια λεζάντα «η μαμά και ο μπαμπάς σ’ αγαπούν», αξίζει ίσως να κάνουμε μια ερώτηση που δεν είναι καθόλου politically correct:

Μήπως ένα κομμάτι της γενιάς μας δεν απέρριψε απλώς τη γονεϊκότητα, αλλά φοβήθηκε την ενηλικίωση που αυτή απαιτεί;

Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν μπορούν να αποκτήσουν παιδιά. Υπάρχουν άνθρωποι που προσπαθούν για χρόνια, άνθρωποι που έχουν βιώσει αποβολές, θεραπείες, απώλειες και διαδρομές που κανένας τρίτος δεν δικαιούται να κρίνει. Υπάρχουν επίσης άνθρωποι που απλώς δεν θέλουν παιδιά και αυτό είναι απολύτως δικαίωμά τους. Κανένας άνθρωπος δεν χρωστά στην κοινωνία απογόνους και κανένα παιδί δεν πρέπει να γεννιέται επειδή «έτσι κάνουν όλοι».

Αλλά το δικαίωμα μιας επιλογής δεν σημαίνει ότι απαγορεύεται να συζητάμε τα κοινωνικά φαινόμενα που αναπτύσσονται γύρω της. Και ένα τέτοιο φαινόμενο είναι ότι ένα μέρος της σύγχρονης κοινωνίας μοιάζει να θέλει όλα τα συναισθηματικά σύμβολα της οικογένειας, χωρίς απαραίτητα να θέλει τις ευθύνες που παραδοσιακά τη συνόδευαν.

Θέλουμε κάποιον να αποκαλούμε «μωρό μας», αλλά να μπορούμε να φύγουμε για Σαββατοκύριακο αφήνοντάς τον σε έναν pet sitter. Θέλουμε να φροντίζουμε, αλλά μέχρι εκεί που η φροντίδα χωράει στο πρόγραμμα που έχουμε ήδη σχεδιάσει. Θέλουμε το συναίσθημα της οικογένειας, αλλά όχι απαραίτητα την απόλυτη ανατροπή που φέρνει ένας νέος άνθρωπος στη ζωή μας. Γιατί ένα παιδί δεν προσαρμόζεται στη ζωή σου. Τη διαλύει και σε αναγκάζει να τη χτίσεις ξανά.

Ξαφνικά δεν είσαι πια το κέντρο του κόσμου σου. Δεν αποφασίζεις μόνο με βάση το τι θέλεις, πού θέλεις να πας, πόσο θέλεις να κοιμηθείς ή αν θέλεις να αλλάξεις δουλειά, πόλη ή χώρα. Υπάρχει ένας άλλος άνθρωπος του οποίου η ασφάλεια, η εκπαίδευση, η ψυχική ισορροπία και το μέλλον εξαρτώνται για χρόνια από εσένα. Και αυτό είναι τρομακτικό. Ίσως περισσότερο από οτιδήποτε.

Γιατί μεγαλώσαμε σε μια εποχή που μας έμαθε ότι η ύψιστη αξία είναι η προσωπική μας ευτυχία. Να βρούμε τον εαυτό μας. Να προστατεύσουμε την ηρεμία μας. Να ταξιδέψουμε. Να εξελιχθούμε. Να μη συμβιβαστούμε. Να απομακρύνουμε οτιδήποτε μας πιέζει. Να βάζουμε όρια. Να κυνηγάμε εμπειρίες. Όλα αυτά, μέχρι ενός σημείου, είναι υγιή. Μόνο που η πραγματική ευθύνη δεν σέβεται πάντοτε τα όριά μας.

Ένα παιδί θα αρρωστήσει τη μέρα που έχεις σημαντικό meeting. Θα κλάψει στις τέσσερις το πρωί όταν εσύ πρέπει να σηκωθείς στις επτά. Θα χρειαστεί χρήματα όταν εσύ θέλεις διακοπές. Θα έχει ανάγκες που δεν ταιριάζουν με τις δικές σου. Θα μεγαλώσει, θα αποκτήσει άποψη, θα διαφωνήσει μαζί σου, θα σε αμφισβητήσει και κάποια στιγμή θα γίνει ένας εντελώς ανεξάρτητος άνθρωπος που δεν υπάρχει για να καλύπτει τις συναισθηματικές σου ανάγκες.

Το κατοικίδιο, αντίθετα, προσφέρει κάτι πολύ διαφορετικό. Τεράστια συναισθηματική ανταμοιβή μέσα σε μια σχέση που παραμένει πολύ πιο διαχειρίσιμη. Και ίσως εκεί βρίσκεται ένα κομμάτι της απάντησης.

Δεν είναι ότι αγαπάμε υπερβολικά τα ζώα. Ευτυχώς που τα αγαπάμε περισσότερο απ’ ό,τι παλαιότερες κοινωνίες που συχνά τα αντιμετώπιζαν σαν αντικείμενα. Το ερώτημα είναι μήπως αρχίσαμε να τα εξανθρωπίζουμε επειδή έχουμε ανάγκη να παίξουμε έναν ρόλο που ταυτόχρονα φοβόμαστε να αναλάβουμε στην πραγματική του διάσταση.

Ένα σκυλί μπορεί να γίνει μέλος της οικογένειας. Μπορεί να αγαπηθεί βαθιά. Η απώλειά του μπορεί να προκαλέσει πραγματικό πένθος. Όποιος έχει δεθεί με ζώο γνωρίζει ότι αυτή η σχέση κάθε άλλο παρά ασήμαντη είναι.

Αλλά δεν είναι παιδί.

Και ίσως δεν κάνουμε καμία χάρη ούτε στα ζώα όταν προσποιούμαστε ότι είναι.

Ένα σκυλί δεν χρειάζεται «μαμά» με την ανθρώπινη έννοια. Χρειάζεται άνθρωπο που καταλαβαίνει ότι είναι σκύλος. Τις ανάγκες του, τα ένστικτά του, τα όριά του, την κοινωνικοποίησή του, την άσκηση που χρειάζεται. Η πραγματική αγάπη για ένα ζώο δεν αποδεικνύεται από το αν θα φορέσει παπιγιόν στα γενέθλιά του, αλλά από το αν του επιτρέπουμε να ζήσει μια καλή ζωή σύμφωνα με τη φύση του. Το πιο ενδιαφέρον, όμως, δεν είναι τι λέει όλο αυτό για τα κατοικίδια. Είναι τι λέει για εμάς.

Ίσως έχουμε δημιουργήσει μια γενιά ενηλίκων που καθυστερεί όσο μπορεί κάθε οριστική απόφαση. Καθυστερούμε τον γάμο, την αγορά σπιτιού, τα παιδιά, ακόμη και το να ορίσουμε μια ερωτική σχέση. Δεν είναι τυχαίο ότι γεννήσαμε μέχρι και τον όρο situationship. Θέλουμε πάντοτε μια έξοδο κινδύνου. Ένα «θα δούμε». Ένα περιθώριο να αλλάξουμε γνώμη.

Και ίσως αυτό να μην είναι πάντα ελευθερία.

Μερικές φορές μπορεί να είναι φόβος μεταμφιεσμένος σε ελευθερία.